
Zapytaj dowolną parę, kto robi w domu większość roboty, a często dostaniesz dwie odpowiedzi, które razem dają więcej niż całość.
To nie dowcip o małżeństwie. To wynik badań. W 1979 roku dwaj psycholodzy, Michael Ross i Fiore Sicoly, poprosili małżonków w Kanadzie, żeby oszacowali swój udział w różnych domowych obowiązkach. Kiedy zsumowali szacunki obojga z każdej pary, zwykle wychodziło ponad sto procent. Ludzie przypisywali sobie więcej, niż im się należało, nie tylko przy dobrych rzeczach, ale i przy złych, na przykład przy zaczynaniu kłótni.
Powodem nie jest próżność. Własne wysiłki pamięta się ze szczegółami, bo było się przy każdym z nich. Cudze widzi się tylko w części. Własny rachunek prowadzi się w pełnym kolorze, cudzy — wyblakłym ołówkiem. Późniejsze badania dodały zastrzeżenie: ludzie zawyżają swój udział głównie w tym, co robią często, a przy rzadkich obowiązkach raczej go zaniżają. Pierwotna próba była mała, 37 par, więc dokładne liczby trzeba brać z dystansem. Sam mechanizm łatwo sprawdzić w domu.
Teraz dodaj prace, które nie zostawiają śladu. Socjolożka Allison Daminger rozmawiała z 35 parami o tym, co nazwała poznawczym wymiarem pracy domowej: przewidywaniu, czego będzie trzeba, rozpoznawaniu możliwości, decydowaniu i sprawdzaniu, czy zostało zrobione. W większości par różnej płci, z którymi rozmawiała, więcej tej pracy wykonywała kobieta, zwłaszcza jeśli chodzi o przewidywanie i sprawdzanie. Decyzje rozkładały się mniej więcej po równo. Myślenie wokół nich — już nie.
Przewidywanie i sprawdzanie są niemal zupełnie niewidoczne. Kiedy ktoś pamięta, że w sierpniu dziecku zmienił się rozmiar buta, nie dzieje się nic, co dałoby się zobaczyć. Kiedy ktoś wystawia śmieci, na chodniku stoją pojemniki. I działa to w obie strony: jedenaście godzin w pracy i godzina w drodze też nie zostawiają w kuchni śladu, poza zmęczonym człowiekiem na kanapie.
Reguła, według której żyje większość par, mówi, że to nie powinno mieć znaczenia: kiedy się kocha, to się nie liczy. Coś w niej jest. Psycholodzy Margaret Clark i Judson Mills stwierdzili, że szybkie odwdzięczenie się za przysługę zwiększało wzajemną sympatię, kiedy ludzie spodziewali się relacji rzeczowej, a zmniejszało, kiedy spodziewali się bliskiej. Wystawiaj fakturę za każdą herbatę, a związek zamieni się w małą firmę z dwojgiem pracowników i fatalną atmosferą.
Ale liczyć przysługi to co innego niż patrzeć na obciążenie. Pierwsze jest małostkowe. Drugie jest po prostu rzetelne. A reguła zakazująca liczenia ma skutek uboczny, o którym nikt nie mówi: kiedy ciche liczenie się zaczyna, a często się zaczyna, reguła go nie zatrzymuje. Zatrzymuje tylko odczytywanie wyników na głos. Każdy rachunek zostaje tajny i każdy, dzięki Rossowi i Sicoly’emu, wychodzi na korzyść właściciela.
Jeśli chcecie czegoś spróbować, spróbujcie tego. Osobno wypiszcie wszystko, czego wymaga utrzymanie waszego wspólnego życia, łącznie z pracą zarobkową i dojazdami. Dopiszcie prace myślowe: pamiętanie, planowanie, zauważanie, sprawdzanie. Nie szacujcie procentów — po prostu wypiszcie. Potem zamieńcie się listami, przeczytajcie cudzą bez komentarza i zaznaczcie wszystko, co do tej pory nie wyglądało wam na pracę.
Obie listy wyjdą pewnie dłuższe, niż się wydawało. To nie porażka. To pierwszy rzetelny obraz, jaki którekolwiek z was dostało.
Kiedy mówisz u nas się nie liczy, warto zapytać siebie, o którą z dwóch rzeczy chodzi: niczego nie potrzebuję w zamian czy wolę się nie dowiadywać.
Ta notka pochodzi z rozdziału 7 książki Nikt tego nie podpisywał, gdzie reguła staje przed sądem w całości.
Źródła. Michael Ross i Fiore Sicoly, Journal of Personality and Social Psychology 37 (1979) [źródło]. Justin Kruger i Kenneth Savitsky, Organizational Behavior and Human Decision Processes 108 (2009) [źródło]. Allison Daminger, American Sociological Review 84 (2019): 70 wywiadów z 35 parami; w 26 z 32 par różnej płci więcej pracy poznawczej wykonywała kobieta [źródło]. Margaret Clark i Judson Mills, Journal of Personality and Social Psychology 37 (1979), eksperymenty ze studentami [źródło]. Wszystkie po angielsku. Rozróżnienie między liczeniem przysług a patrzeniem na obciążenie to interpretacja tej notki.